26 października 2018

"Wielka Encyklopedia Francuska" otwarta dla zwiedzających w Bibliotece UKW



Późnym popołudniem 24 października 2018 r., w sali "Pamięci bydgoszczan", mieliśmy niezwykłą okazję obejrzeć unikatowy egzemplarz "Wielkiej Encyklopedii Francuskiej". Prezentacji towarzyszył wykład dr. hab. Macieja Chlewickiego, prof. UKW pt. "Wyznanie wiary osiemnastowiecznych filozofów. Wokół Wielkiej Encyklopedii Francuskiej". Wydarzenie to rozpoczęło cykl spotkań "Ze zbiorów Biblioteki UKW".











"Epoka oświecenia charakteryzowała się jako czas wielkiego rozwoju oświaty i nauki. Dziełem, które najlepiej oddaje nie tyle ducha tamtych czasów, co niemalże cały dorobek ówczesnej filozofii i wiedzy była „Encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł” („Encyclopedie ou Dictionnaire raisonne des sciences, arts et metriers”), znana głównie jako „Wielka encyklopedia francuska”. Trzydziestotomowa praca zbiorowa pod redakcją Denisa Diderota powstawała w latach 1751-1772. Swoim zakresem obejmowała ona „całokształt wiedzy ówczesnej, reprezentując postępowe poglądy społeczne i polityczne”, jak pisze Zdzisław Libera (Z. Libera, „Oświecenie”, Warszawa 1991, s. 24).

„»Encyklopedia« stanowiła jednocześnie manifest i wyzwanie światopoglądowe, jej autorzy opowiadali się po stronie oświeconego sposobu myślenia, nowej filozofii o nastawieniu naukowym i praktycznym, przeciwni byli natomiast nietolerancji i dominacji państwa absolutystycznego oraz Kościoła w życiu społeczeństwa, a także ich ingerencji w poglądy jednostek” (M. Cieński, „Oświecenie”, Wrocław 2008, s. 47). 

Z tego względu encyklopedyści musieli borykać z wieloma problemami, jak chociażby konfiskata dwóch pierwszych tomów, czy zakaz wydawania. Prześladowania ze strony państwa i Kościoła nie powstrzymały jednak entuzjastów, którzy pomimo przeciwności losu zdołali opublikować trzydzieści tomów „Encyklopedii”. Nie obyło się bez kompromisu, w ramach którego zmieniona została treść niektórych artykułów. Nie zmieniło to jednak wymowy całego śmiałego dzieła.

Siłą „Wielkiej encyklopedii francuskiej” było znakomite grono jej twórców. Wśród autorów artykułów znaleźli się między innymi: Monteskiusz, Wolter, Rousseau, Holbach czy d’Alembert. Jednak najwięcej zasług przypisuje się redaktorowi naczelnemu – Denisowi Diderotowi, wybitnemu filozofowi, pisarzowi i organizatorowi. Wstęp do „Encyklopedii” napisał d’Alembert. Przybrał on formę wykładu na temat klasyfikacji nauk. Poszczególne działy swoich redaktorów, którzy czuwali nad jakością i opracowywanych haseł. I tak, logikę powierzono Condillacowi, filozofię Newtona opracował Wolter, Holbach przedstawił swój system przyrody. Ciekawym pomysłem wykazał się Condorcet, który stworzył ideę matematyki społecznej. Początkowo autorzy zamierzali jedynie przełożyć na język francuski brytyjską encyklopedię, jednak po tym, jak kolegium objął Diderot, a na czele działu nauk ścisłych i przyrodniczych stanął d’Alembert, szybko okazało się, że powstanie zupełnie nowe dzieło. Rekordzistą pod względem ilości opracowanych haseł był kawaler de Jaucorut, którego wynik oscylował wokół siedemnastu tysięcy. 

Sfinansowania przedsięwzięcia podjęło się czterech paryskich wydawców. Pierwsze wydanie rozprowadzane było na drodze subskrypcji. Pomimo wysokiej ceny, „Encyklopedia” cieszyła się wielką popularnością wśród czytelników. We wszystkich tomach dzieło znalazło się w sumie sześćdziesiąt osiem tysięcy haseł. Zespół autorski liczył sto pięćdziesiąt osób. 

Encyklopedyści odegrali wielką rolę w historii Europy, ponieważ:„Ich poglądy stały się jednym z zasadniczych elementów przesądzających o rozszerzeniu się wpływów oświecenia w II połowie XVIII stulecia i przygotowujących przełom – rewolucję 1789 roku”, pisze Cieński (M. Cieński, „Oświecenie”, s. 48)."

[źródło: https://oswiecenie.klp.pl/a-9783.html]

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza